matrix.pdf

(988 KB) Pobierz
UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI
Wydział Filozoficzny
Instytut Religioznawstwa
Bartosz Wójcik
Buddyzm i gnostycyzm w trylogii filmowej
Matrix
Nr albumu:
1127805
praca magisterska przygotowana pod kierunkiem:
dr hab. Małgorzaty Sacha
Kraków 2018
1:3686894995
SPIS TREŚCI
WPROWADZENIE. UWAGI METODOLOGICZNE………………………...….3
1.
Rozdział – ZARYS HISTORII I IDEI BUDDYZMU………….………….….9
2.
Rozdział – ZARYS HISTORII I IDEI GNOSTYCYZMU……….…………14
3.
Rozdział – PROBLEM REALNOŚCI ŚWIATA…………………………….19
4.
Rozdział – TWÓRCA MATRIKSA…………………………………………27
5.
Rozdział – ANDROGYNIA U WACHOWSKICH……………………….…36
6.
Rozdział – WOLNA WOLA…………………………………………………40
7.
Rozdział – DROGA DO WYZWOLENIA…………………………………..46
8.
Rozdział – NIEISTNIENIE „JA”……………………………………….…....59
9.
Rozdział – NIRWANA I ZBAWIENIE……………………………………...67
ZAKOŃCZENIE…………………………………………………….………..…71
BIBLIOGRAFIA…………………….………………………………………..…72
2
2:3039891983
Wprowadzenie. Uwagi metodologiczne
Trylogia filmowa
Matrix,
której scenarzystami i reżyserami byli bracia Larry i
Andy Wachowscy, osadzona w estetyce cyberpunka, zaliczanej do kina fantastyczno-
naukowego, stała się dziełem kultowym dla wielu ludzi na całym świecie. Głównym
bohaterem tej produkcji jest Thomas Anderson, na co dzień szeregowy pracownik
korporacji, który poza oficjalną pracą jest hakerem, posługującym się nickiem Neo (tym
określeniem bohater filmu będzie nazywany w dalszej części pracy). Pewnego dnia
zdaje on sobie sprawę z faktu, że żyje, wraz z resztą ludzkości, w wirtualnym świecie
wykreowanym przez program komputerowy o nazwie Matrix. Program ten stworzyła
sztuczna inteligencja, którą do życia powołali sami ludzie. Pewnego dnia maszyny
kontrolowane przez tą inteligencję, wszczęły wojnę przeciwko ludzkości, którą
następnie wygrały. Po zwycięstwie, maszyny zaczęły kontrolować ludzi, pogrążając ich
we śnie, generowanym przez komputerową symulację. Neo, po swoim obudzeniu się z
takiego snu, dołącza do grupy rebeliantów walczących z maszynami i starających się
obudzić resztę ludzkości.
Sama fabuła filmu była dość nowatorska jak na owe czasy. Pierwsza część trylogii
o tytule
Matrix
premierę miała w 1999 roku. W dalszej części pracy oznaczana będzie
skrótem
M I.
Kolejna część to
Matrix: Reaktywacja,
powstała w roku 2003 i będzie
oznaczana skrótem
M II.
W tym samym roku na ekrany weszła ostatnia część trylogii:
Matrix: Rewolucje,
która będzie oznaczana jako
M III.
Wachowscy wykorzystali w
swojej produkcji szereg nowatorskich technik filmowych. Zastosowane wtedy efekty
specjalne do dzisiaj robią wrażenie. Jednak oprócz wartkiej akcji, dynamiki i
niesamowitej widowiskowości, w
Matriksie
znalazło się szereg motywów religijnych i
filozoficznych. Większość tych motywów i symboli została przez Wachowskich
umieszczona w filmie intencjonalnie, co sami potwierdzili w trakcie czatu
internetowego z fanami
1
. Trylogia silnie nawiązuje do takich religii jak buddyzm,
gnostycyzm, chrześcijaństwo, hinduizm, czy taoizm. Dominują w niej jednak
odniesienia do dwóch pierwszych z wymienionych systemów religijnych, na których to
skupi się niniejsza praca.
Badając tutaj nawiązania, jakie pojawiły się w filmie
Matrix
do buddyzmu i
gnostycyzmu, omówione zostaną poszczególne sceny z filmu, w kontekście idei
P. Fontana,
Szukanie Boga w Matriksie,
w: G.Yeffeth (red.)
Weź czerwoną pigułkę,
Gliwice. 2003, s.
195
1
3
3:5464437752
buddyjskich i gnostyckich zawartych w danych scenach. Konkretne sceny czy też wątki
przewijające się w trylogii, omówione zostaną za pomocą odpowiadającym im
koncepcjom religijnym buddyzmu i gnostycyzmu. Dane zagadnienia religijne zostaną
przybliżone, zarówno poprzez cytaty z tekstów źródłowych, jak i opracowań
naukowych dotyczących dwóch omawianych tu religii. W pewnych momentach,
badając wątki religijne, praca ta wejdzie również w obszar chrześcijaństwa, lecz w
bardzo ograniczonym stopniu i tylko w celu ukazania gnostycyzmu w szerszym
kontekście. Będzie to pomocne przy interpretowaniu konkretnych motywów
religijnych. Przy okazji badania odniesień do buddyzmu i gnostycyzmu, jakie zawarli w
Matriksie
Wachowscy, praca ta, za pomocą metody porównawczej, będzie też próbą
zestawienia z sobą tych dwóch religii i przyjrzenia się punktom wspólnym, które
między nimi zachodzą.
W celu lepszego zrozumienia przesłania
Matriksa,
nawiążemy do animacji
Animatrix,
która powstała w 2003 roku. Jest to zbiór krótkometrażowych filmów
animowanych, odnoszących się bezpośrednio do fabuły trylogii
Matrix.
Niektóre z
epizodów, składające
Wachowskich.
Analizie religioznawczej trylogii filmowej Wachowskich poświęcono wiele
publikacji i stron internetowych. Dominują jednak amatorskie strony, tworzone przez
sympatyków filmu, próbujących interpretować przesłanie trylogii na swój sposób, który
rzadko ma coś wspólnego z podejściem naukowym. Pomimo tego znaleźć można
profesjonalne publikacje w specjalistycznych czasopismach, jak i książki poruszające
od strony naukowej tą problematykę. Przeważa tu literatura anglojęzyczna, choć i wśród
polskich badaczy zajmujących się problematyką religioznawczą widać zainteresowanie
tym tematem. Wymienić można takich autorów jak Jerzy Prokopiuk, Mariusz
Dobkowski, czy Maria Magdalena Gierat, którzy poruszali tematykę
Matriksa
jako
jedni z pierwszych, odnosząc się szczególnie do gnostyckich motywów znajdujących
się w dziele Wachowskich.
Jako pierwszy, wątki religijne w
Matriksie
zauważa J. Prokopiuk, w swoim artykule
z 1999 roku
2
. Zwraca tam uwagę na buddyjski i hinduistyczny pogląd, że życie ma być
formą snu, co jest również podstawą fabuły stworzonej przez Wachowskich. Najsilniej
J. Prokopiuk,
Matrix – świat gnostycki(Drążenie tła),
12.1999,
www.gnosis.art.pl/e_gnosis/biblioteka_gnosis/kinema/prokopiuk_matrix2.htm (dostęp: 15.01.2018).
2
się na
Animatrix
były współtworzone przez
samych
4
4:9509360116
jednak wskazuje na gnostycyzm, jako inspirację dla twórców filmu, stwierdzając
wprost, że
Matrix
to współczesna wersja mitu gnostyckiego. Pisze o Demiurgu, którego
odpowiednikiem w filmie ma być sztuczna inteligencja. Agentów strzegących
komputerowego systemu, przyrównuje do archontów, a wirtualną rzeczywistość, w
której przebywają ludzie nie zdając sobie z tego sprawy zestawia z indyjską koncepcją
maji i gnostycką wiarą w uwięzienie człowieka w materialnym świecie – hyle. Autor
porównuje również głównego bohatera – Neo, do gnostyckiego Zbawiciele, a
filmowego Morfeusza do występującego w Ewangelii – Jana Chrzciciela. Kolejny
artykuł tego autora, dotyczący
Matriksa,
pojawia się w 2003 roku
3
, już po premierze
drugiej części trylogii. Prokopiuk tłumaczy w nim symbolikę imienia Trynity (będącej
główną postacią żeńską w filmie), jako odniesienie do Trójcy Świętej i Ducha
Świętego, mającego w oryginale Ewangelii formę żeńską. Również imię głównego
bohatera – Thomas Anderson ma mieć swoje konotacje w Ewangelii, a internetowy nick
tego bohatera – Neo, także odnosić się może do mitu gnostyckiego. Autor wskazuje
również na gnostyczny proces zbawczy, który ma być przedstawiony w filmie, gdzie
śmierć Neo porównuje do śmierci gnostyka wyzwalającego boskiego Ducha z niewoli
materialnego ciała i duszy. Główną rolę w tym procesie, podobnie jak u gnostyków ma
odgrywać miłość symbolizowana przez Trynity, którą autor zestawia z Sofią będącą
jedną z głównych postaci mitu gnostyckiego.
Jedną z pierwszych interpretacji
Matriksa,
jako mitu gnostyckiego, zaprezentował
również w swoim eseju Mariusz Dobkowski
4
. Jednym z ciekawszych spostrzeżeń tego
autora jest przyrównanie filmowej sceny z początku pierwszej części trylogii, gdzie Neo
dostaje maila od Morfeusza, do symboliki listu z
Pieśni o perle,
w której to list ze
świata Pleromy ma być przyczynkiem do przebudzenia, pogrążonego we śnie gnostyka.
Autor zestawia również proces inicjacji u gnostyków i katarów, z przygotowaniem Neo
przez Trynity na poznanie prawdy o rzeczywistym stanie ludzkości. Dobkowski
wskazuje także na wątek soteryczny, który w filmie wyraża się przedstawieniem Neo
jako Zbawiciela, zarówno samego siebie, jak i całej ludzkości, co było by zgodne z
wizją gnostycką jak i chrześcijańską.
Tenże,
Matrix – raz jeszcze,
11.2003,
www.gnosis.art.pl/e_gnosis/biblioteka_gnosis/kinema/prokopiuk_matrix3.htm (dostęp: 15.01.2018).
4
M. Dobkowski,
Matrix, czyli filmowe odczytanie gnozy,
1999 i 2001
https://www.gnosis.art.pl/e_gnosis/biblioteka_gnosis/kinema/dobkowski_matrix.htm (dostęp:
15.01.2018).
3
5
5:2615093854

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin