{119}{170} Wierzę, że cały naród, {173}{214} zaangażuje się do osišgnięcia celu {217}{328} przed końcem tego dziesięciolecia, {331}{380} jakim jest lšdowanie człowieka na Księżycu {383}{457} i jego bezpieczny powrót | na ziemię. {460}{504} Podnosimy trochę pyłu. {507}{627} W latach szećdziesištych | niemożliwe marzenie, {630}{728} kiedy ludzie chcieli dotrzeć | do innych wiatów, zaczęło się ziszczać. {731}{778} Orzeł wylšdował. {810}{929} W sumie 24 Amerykanów udało się na Księżyc. {946}{987} Ale to niewidzialna armia {990}{1107} ponad 400 000 | inżynierów i techników {1110}{1165} umożliwiła osišgnięcie tego celu. {1198}{1279} Jest to historia | mężczyzn i kobiet {1282}{1390} budujšcych maszyny, | które zabrały nas na Księżyc. {1434}{1591} Księżycowe Maszyny Moduł dowodzenia (CM - Command Module) {1634}{1691} Rok 1961. {1694}{1770} Rosja wygrywa | wycig kosmiczny. {1787}{1874} Jedynym sposobem, | by astronauci USA polecieli w kosmos {1877}{1955} jest zastšpienie głowic jšdrowych | pocisków balistycznych, {1958}{2078} przez maleńkie kapsuły Mercury. {2131}{2197} Jest to jedyne wystarczajšce miejsce, {2200}{2313} by zmiecić samotnego astronautę | w kombinezonie cinieniowym. {2316}{2474} 5, 4, 3, 2, 1. {2477}{2515} Start. {2535}{2596} Astronauta NASA, Gus Grissom {2599}{2684} poleciał w kosmos drugš kapsułš Mercury {2687}{2761} 21 lipca 1961 roku. {2764}{2842} - Ok, paliwo poszło. | O 1,25 G. {2845}{2894} - Cinienie w kabinie stabilizuje się. {2897}{2924} - Tlen poszedł. {2927}{3011} Ale jego 15-minutowy lot suborbitaIny {3014}{3057} prawie zakończył się katastrofš {3060}{3130} 300 mil od wybrzeża Florydy. {3166}{3264} Chwilę po wodowaniu, | wystšpiła usterka {3340}{3426} i właz odstrzelił przedwczenie, {3447}{3561} a kapsuła napełniła się wodš | i zatonęła. {3663}{3765} Grissom na szczęcie | nie zatonšł wraz z niš. {3808}{3931} Jego lot pokazał jednak, | jak podatny był astronauta {3934}{4037} nawet na najmniejszš usterkę | w statku kosmicznym. {4060}{4159} To była również lekcja | dla tysięcy inżynierów {4162}{4212} którzy przygotowujš wyzwanie {4215}{4294} znacznie większe niż program Mercury: {4297}{4365} Projekt Apollo. {4368}{4514} Zaczšłem pracę w NASA tutaj, | w Houston, w czerwcu 1962 roku. {4517}{4582} Prezydent Kennedy | wygłosił mowę {4585}{4648} na stadionie | Uniwersytetu Rice {4651}{4704} we wrzeniu 1962 roku. {4722}{4827} Tak więc po kilku miesišcach tutaj | siedziałem w Rice Stadium {4830}{4878} z prezydentem | Stanów Zjednoczonych {4881}{4927} kiedy zapowiedział wyprawę na Księżyc {4930}{5004} przed końcem dekady. {5007}{5078} A w tym czasie, | dla tak młodych jak ja, {5081}{5124} to było nie lada wyzwaniem. {5127}{5286} Będziemy wysyłać na Księżyc, | 380 000 km, {5289}{5419} gigantycznš rakietę | o ponad 100 metrach wysokoci. {5422}{5484} To było niewiarygodne wyzwanie. {5560}{5608} Aby dolecieć na Księżyc i z powrotem {5611}{5697} potrzeba było znacznie większego, | niż Merkury statku kosmicznego. {5700}{5763} A przed wszystkim w znacznie większym stopniu {5766}{5825} pilotowanego przez astronautów. {5828}{5906} Statek, którym mogliby | naprawdę latać. {6072}{6125} W rzeczywistoci przez trzy lata, {6128}{6187} NASA latała | do skraju atmosfery {6190}{6271} samolotem rakietowym X-15. {6274}{6346} I mylę, | że byli naprawdę pod wrażeniem. {6349}{6479} NASA była współfundatorem | tego programu {6482}{6523} razem z Siłami Lotniczymi. {6526}{6612} Co ludziom w NASA podobało się, {6615}{6692} i za co była kochana przez ludzi, | którzy pracowali dla niej. {6695}{6740} X-15 został zbudowany {6743}{6841} przez firmę | North American Aviation (NAA). {6844}{6921} Byli bardzo dowiadczeni | w biznesie lotniczym, {6924}{7037} a wiedzielimy, | że Apollo musi być {7040}{7155} maszynš latajšcš, | którš pokierujš piloci. {7158}{7305} Dlatego włanie wybralimy NAA. {7346}{7447} Ale inżynierowie | w NAA szybko zorientowali się, {7450}{7548} że statek kosmiczny Apollo | będzie znacznie bardziej skomplikowany {7551}{7615} niż cokolwiek, | co zbudowali do tej pory. {7618}{7708} Kiedy rozłożysz projekt na czynniki, {7711}{7796} krok po kroku, {7799}{7888} dopiero widzisz, | czego faktycznie potrzebujesz. {7891}{7936} Potrzeba systemu napędowego, {7939}{7996} potrzebne systemy rodowiskowe, {7999}{8059} tlen i woda, {8062}{8113} zaopatrzenie w żywnoć. {8116}{8146} Potrzebna jest osłona termiczna, {8149}{8206} spadochron do bezpiecznego | powrotu na Ziemię. {8209}{8252} System usuwania nieczystoci, {8255}{8346} utrzymania higieny, {8349}{8397} okno do wyglšdania.. {8400}{8512} Nawet musielimy myleć | o mikro meteorytach, {8609}{8773} a moduł dowodzenia był naprawdę | małym domem dla trzech osób. {8845}{8936} W NAA rozpoczęto | od drewnianych makiet {8939}{9064} aby uzyskać układ | nowego 3-osobowego statku kosmicznego. {9067}{9148} Te 3 osoby miały | żyć w tym małym domku {9151}{9222} przez 14-15 dni, {9264}{9363} co jest doć trudnym przedsięwzięciem. {9393}{9486} W NAA inżynierowie | stanęli przed dylematem, {9505}{9552} bo statek kosmiczny wystarczajšco duży, {9555}{9626} by utrzymać trzech mężczyzn | przez całš drogę na Księżyc {9629}{9725} byłby zbyt duży, | aby bezpiecznie powrócić na Ziemię. {9755}{9796} Jeli umiecisz wszystko, czego potrzebujesz {9799}{9835} wewnštrz modułu dowodzenia, {9838}{9902} staje się on duży i ciężki. {9905}{9969} A kiedy masz zamiar ponownie {9972}{10022} wprowadzić go do atmosfery ziemskiej, {10025}{10106} duży i ciężki pojazd | nie jest pożšdany. {10109}{10173} Ciężki pojazd ma większš energię, {10176}{10270} kiedy uderza w atmosferę ziemskš, {10273}{10331} a więc generuje więcej ciepła {10334}{10395} by wyhamować upadek. {10412}{10508} W pełni obcišżony pojazd kosmiczny Apollo | nie przetrwałby tego. {10542}{10606} Ale NAA realizujšcy projekt uznał, {10609}{10661} że nie wszystko, | co poleciało na Księżyc, {10664}{10732} musi powrócić na Ziemię. {10735}{10853} Odpowiedziš był podział| statku kosmicznego Apollo na dwie częci. {10856}{10896} Rozwišzaniem problemu {10899}{10973} była koncepcja dwóch modułów: {10976}{11036} serwisowego | i dowodzenia. {11101}{11145} Moduł serwisowy, | będšcy jak przyczepa {11148}{11178} za modułem dowodzenia, {11181}{11244} połšczony z nim podczas startu, {11247}{11280} i przez całš drogę {11283}{11335} na Księżyc i z powrotem. {11338}{11377} A tuż przed wejciem w atmosferš ziemskš {11380}{11472} moduł serwisowy będzie odrzucany. {11496}{11555} Moduł ten będzie zawierał wszystko, {11558}{11615} co potrzebne do utrzymania załogi {11618}{11696} przez czas trwania misji. {11699}{11743} Układ napędowy, {11746}{11807} zbiorniki paliwa, {11810}{11869} tlenu, wodoru, {11872}{11933} całš mechanikę {11936}{11979} i oczywicie silnik. {11982}{12046} Z dużego i ciężkiego statku kosmicznego {12049}{12086} dzięki modułowi serwisowemu, {12089}{12168} kapsuła Apollo byłyby teraz | na tyle mała i lekka, {12171}{12212} by przetrwać powrót do atmosfery. {12215}{12258} Mimo tego, dla 3-osobowej załogi, {12261}{12330} która miała przeżyć 10 dni, | nie pozostawało wiele miejsca. {12333}{12476} Patrzšc wprost, | tylko szecian o boku 3m {12479}{12512} pozostawał dla załogi. {12532}{12567} Już podczas szkolenia {12570}{12649} wsiadanie i wysiadanie | z modułu dowodzenia {12652}{12744} było trudne | i odbywało się powoli. {12763}{12825} Wydaje się to nie mieć znaczenia | w owym czasie, {12847}{12918} ale ten prosty fakt przyniesie | tragiczne konsekwencje {12921}{13043} w wycigu Ameryki do Księżyca. {13170}{13292} W 1964 roku amerykańscy astronauci otrzymali {13295}{13384} nowy typ statku kosmicznego, | by dolecieć nim do Księżyca {13387}{13446} przed końcem dekady. {13464}{13541} Dla inżynierów z NAA {13544}{13617} budujšcych prototypowy {13620}{13688} moduł dowodzenia Apollo, {13691}{13794} było mnóstwo problemów do rozwišzania. {13815}{13903} Najważniejszš rzeczš, | by statek kosmiczny {13906}{13947} utrzymał trzech ludzi przy życiu {13950}{14014} w podróży na Księżyc i z powrotem, {14017}{14088} była energia elektryczna. {14091}{14171} Istnieje kilka sposobów | dostarczenia tej energii do statku kosmicznego. {14174}{14207} Jednym z nich sš baterie, {14210}{14269} ale, podobnie jak te używane w samochodach, {14272}{14336} sš ciężkie. {14339}{14404} Można użyć paneli słonecznych, {14407}{14457} stosowanych już w bezzałogowych sondach {14460}{14490} w lotach międzyplanetarnych, {14493}{14553} gdzie muszš one pracować | przez bardzo długi okres czasu. {14556}{14639} Jednakże nie sš one tak lekkie, | a w dodatku zajmujš dużš powierzchnię. {14642}{14745} Tak więc rozwišzaniem problemu | okazały się ogniwa paliwowe. {14748}{14833} To sprytny pomysł, {14836}{14922} by korzystać z wodoru i tlenu, {14925}{15007} który napędza już | silnik rakietowy. {15010}{15086} W rakiecie wskutek reakcji spalania gazów, {15089}{15191} uzyskiwano odrzut do napędzania statku kosmicznego. {15194}{15276} Ale w innym procesie | zachodzšcym w ogniwie paliwowym, {15279}{15371} reakcja chemiczna może produkować także energię elektrycznš. {15386}{15473} Ogniwa paliwowe dajš takš możliwoć. {15476}{15570} Ciekłe gazy, tlen i wodór, {15573}{15607} przechowywane w zbiornikach, {15610}{15655} mieszane sš w ogniwach, {15658}{15695} gdzie uzyskuje się wodę | jako produkt uboczny, {15698}{15747} oraz energię elektrycznš. {15750}{15850} Woda jest tutaj pożšdana, | bo można używać jej do picia, {15853}{15893} oraz do systemu chłodzenia. {15955}{16002} Okazuje się więc, {16005}{16054} że to bardzo pożšdany produkt uboczny. {16057}{16171} W praktyce ogniwa paliwowe produkowały {16222}{16291} 200-250 litrów podczas całej...
benny1980